अनेकदा वरकरणी जी समस्या वाटत असते त्यापेक्षा प्रत्यक्षात वेगळीच समस्या असते. त्या मूळ समस्येवर उपाय केला की गुण येतो. माझ्या एका मित्राच्या पायाला फ्रॅक्चर झाले.त्याला वाटले की, डाव्या पावलाला फ्रॅक्चर झाले होते तर ते पाऊल कमकुवत झाल्यामुळे भार टाकता येत नाही आणि लंगडत चालावे लागत आहे. फिजिओथेरपिस्टकडे गेल्यावर त्यांनी सांगितले की, लंगडण्याचे कारण कमकुवत झालेले पाऊल नाही तर कंबरेचे आणि पाठीचे स्नायू आहेत. त्याचप्रमाणे व्यवसायातही असे अनेक प्रश्न आहेत जे योग्य निदानाने हाताळता येतात. सविस्तर विश्लेषण केल्यावर त्याची खरी कारणे समोर येतात.
आर्थिक नाडी समजून घ्या
विशेषतः आर्थिक बाबतीत त्या उद्योजकाला त्याच्या ज्या समस्या वाटतात त्यापेक्षा प्रत्यक्षात वेगळ्याच असतात. नेमकी समस्या जाणून उपाय करावा लागतो. माणसाची तब्येत त्याच्या नाडी परीक्षेवरून समजते. तशी व्यवसायाचीही आर्थिक नाडी समजून घ्यावी लागते.
व्यवसायाची तपासणी करताना चार महत्त्वाच्या विषयांवर भर दिला जातो. वित्तीय, विक्री, मनुष्यबळ आणि उत्पादन किंवा सेवा. चारही विषय महत्त्वाचे आहेत. पण त्यामध्ये वित्तीय किंवा आर्थिक विषय तपसल्यावर उद्योगाच्या आजाराचे अधिक नेमकेपणाने निदान होते.
लघुउद्योगांच्या – आर्थिक बाबतीत महत्त्वाच्या गोष्टी
सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग अर्थात एमएसएमई क्षेत्रातील अनेक उद्योगांना आर्थिक संकटातून बाहेर येण्यास किंवा त्यांचा व्यवसाय वाढविण्यात मदत केल्यानंतर आम्हाला काही समान आर्थिक समस्या जाणवल्या. तसेच या क्षेत्रातील उद्योगांबाबत काही आर्थिक बाबी तपासणे गरजेचे असते. त्या अशा –
- अनेक एमएसएमई युनिट नियमित आणि दैनंदिन हिशेब ठेवत नाहीत. त्यामुळे आर्थिक निर्णय घेण्यासाठीची अत्यंत महत्त्वाची माहिती उपलब्ध होत नाही.
- उद्योगातील पैसा खासगी किंवा व्यवसायाशी संबंधित नसलेल्या प्रॉपर्टीखरेदी किंवा वाहनखरेदी अशा कामांसाठी वळविला आहे का ?
- ज्या कारणासाठी बँकेचे अथवा वित्तसंस्थेचे कर्ज घेतले आहे, त्याच कारणासाठी ते वापरले आहे का ?
- शॉर्ट टर्म किंवा लाँग टर्म कालावधीसाठी व्यवसाय चालविण्यासाठी पुरेसे भांडवल आहे का ?
- खेळते भांडवल किंवा वर्किंग कॅपिटल घेतले असेल तर ते दीर्घकालीन ॲसेट किंवा मालमत्ता उभारण्यासाठी वापरले का, किंवा अशा ॲसेटचा निधी खेळते भांडवल म्हणून वापरला का ?
- करंट रेशिओ, इन्वेंटरी टर्नओव्हर रेशिओ, रिसिव्हेबल टू सेल्स रेशिओ, डेट इक्विटी रेशिओ, ऑपरेटिंग प्रॉफिट रेशिओ आणि नेट प्रॉफेट रेशिओ असे विविध महत्त्वाचे रेशिओ नियमितपणे तपासणे.
- मासिक प्रॉफिट अँड लॉस अकाऊंट आणि बॅलन्स शीट अचूकपणे तपासणे.
- पेमेंट सायकल ध्यानात घेऊन कॅश फ्लो तयार केला जात आहे का, हे तपासणे.
- येणे रक्कम (रिसिव्हेबल्स), देणे (पेयेबल्स) आणि साठा (स्टॉक) नियमित तपासणे.
व्यवसायाची आर्थिक नाडी तपासण्यासाठी अशा प्रकारे काही बाबींची नियमित तपासणी आवश्यक असते. अशा तपासणीनंतर व्यवसायाचे निर्णय घेतले तर तुम्हाला आश्चर्यकारक रिझल्ट दिसतील. सविस्तर आर्थिक तपासणीनंतर घेतलेले निर्णय भक्कम पायावर आधारलेले असतात आणि सहसा चुकत नाहीत.
अनेक सर्व्हेमध्ये हे सिद्ध झाले आहे की, नव्वद टक्के व्यवसाय अपयशी ठरण्याचे कारण हे नसते की त्यांच्याकडे ऑर्डर नसतात किंवा त्यांच्या मालाची विक्री होत नसते, तर त्यांना चुकीच्या आर्थिक व्यवस्थापनामुळे अपयश आलेले असते.
त्यामुळे योग्य आर्थिक व्यवस्थापन हे व्यवसायाचे आरोग्य उत्तम असल्याचे लक्षण असते. आर्थिक शिस्त ही सवय झाली तर व्यवसाय तुम्हाला थँक यू म्हणेल आणि अपेक्षित वाढ तसेच नफा देईल.
आपला व्यवसाय आर्थिक संकटात आला आणि आजारी पडला म्हणून लगेच घाबरून जाण्याची किंवा निराश होण्याची गरज नाही. आजारी माणसाच्या रोगाचे निदान करून अचूक उपाय केला तर रोग बरा होतो आणि तो माणून पुन्हा ठणठणीत बरा होतो. उद्योगाचेही तसेच आहे. त्याच्या आजारपणाचे निदान करून योग्य उपाययोजना केली तर उद्योगही आजारपणातून बाहेर पडू शकतो. वरीलप्रमाणे सांगितलेल्या वित्तीय शिस्तीचा अवलंब केला तर नक्की लाभ होईल.
व्यवसायासाठी अनेक उपाय असू शकतात. आर्थिक भागीदार मिळवणे, बिगर-व्यवसायिक मालमत्ता विकणे किंवा इतर कोणतेही प्रकरण योग्य आर्थिक निदानाने हाताळले जाऊ शकते.
व्यवसाय करणे किंवा सेवा प्रदान करणे हे एक आव्हानात्मक क्षेत्र असल्याने आणि प्रवर्तकाला पूर्ण समर्पणाची आवश्यकता असते.
लक्षणीय बदल घडवून आणण्यासाठी, एमएसएमई व्यावसायिकाने पुढील अतिरिक्त गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात.
- व्यावसायिकाने विचारांमध्ये लवचिक आणि बदलासाठी खुले असले पाहिजे.
- ग्राहकांना समजून घेणे ही विक्री आणि उत्पादन/सेवा वितरणाची गुरुकिल्ली आहे.
- सरकारी योजनांबद्दल जागरूकता: अनेक एमएसएमईंना सरकारने सुरू केलेल्या अनुदाने आणि योजनांबद्दल माहिती नसते.
- व्यवसायासाठी योग्य प्रतिभा नियुक्त करणे आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे त्यांना कायम ठेवणे.
- काम सोपवण्यासाठी मोकळेपणा: उद्योजकांनी काम सोपवण्यासाठी खुले असले पाहिजे जेणेकरून तो/ती नियमित अंमलबजावणीवर नव्हे तर व्यवसाय विकासावर अधिक लक्ष केंद्रित करू शकेल.
- सर्व व्यवसायांसाठी नेटवर्किंग आवश्यक आहे. समान मानसिकता असलेल्या संस्थांमध्ये सामील होणे.
- बातम्या वाचणे आणि त्या एमएसएमईच्या उद्योग आणि उत्पादनातील नवीनतम ट्रेंडसह अपडेट राहणे.
- व्यवसायाच्या वाढीच्या आकडेवारी समजून घेणे.
- विविध नियामक आवश्यकतांचे वेळेवर पालन करणे
जर तुम्ही स्वतःहून ते करू शकत नसाल तर तज्ञांची मदत घ्या. तुम्हाला होणारा खर्च त्याच्या परिणामांच्या तुलनेत खूपच कमी असेल. जसे ते म्हणतात, जर तुम्हाला आरोग्य महाग वाटत असेल तर आजारी पडल्यावर काय होते ते पहा.
आम्ही ही सर्व तत्वे विविध एमएसएमई उद्योगांमध्ये लागू केली आहेत आणि त्याचे उत्कृष्ट परिणाम दिसून आले आहेत. काही एमएसएमई प्रवर्तक जे आत्महत्या करण्याच्या मार्गावर होते, ते आता आर्थिक शिस्त पाळल्यामुळे पूर्णपणे बदलले आहेत आणि आता त्यांच्या कंपन्या येत्या काळात निश्चितच स्टॉक एक्सचेंजमध्ये सूचीबद्ध होतील.
आपल्याला आर्थिक कोंडीतून बाहेर पडायचे असेल तर आपल्याला मदत करायला आम्हाला आनंदच होईल. येणाऱ्या लेखांमध्ये आपण एमएसएमई क्षेत्रासाठी सरकारच्या विविध योजनांविषयी चर्चा करू.
